شرایط تفتیش خودرو یا افراد به موجب قانون چگونه است؟

شرایط تفتیش خودرو یا افراد به موجب قانون چگونه است؟

 یکی از مراحل دادرسی کیفری عادلانه شرایط تفتیش خودرو یا افراد به موجب قانون است، در نتیجه برای کشف، تحقیق و تعقیب متهمین و مجرمین که طبق بند الف ماده 3 قانون اصلاحی تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب این امر بر عهده دادسرا قرار گرفته است. یکی از روش‌های دستیابی به ادله اثبات جرم و دستگیری مجرمین، بازرسی در شرایط قانونی است.

چه کسی حق بازرسی افراد، خودرو یا منازل را دارد؟

* شرایط تفتیش خودرو و بازرسی افراد در قوانین ایران نیازمند اجازه کتبی یا شفاهی مقام قضایی به مامورین و ضابطین دادگستری، قبل یا در مواردی پس از بازرسی است. مطابق با ماده ۲۸ قانون آیین دادرسی کیفری، ضابط دادگستری ماموری است که تحت نظارت و تعلیمات دادستان وظایفی از قبیل کشف جرم، حفظ آثار و علایم جرم و غیره را برعهده دارد.

حال ضابطان دادگستری طبق ماده 29 ق.آ.د.ک دو دسته هستند، ضابطان عام و دیگری ضابطان خاص.

۱) ضابطین عام: ضابطینی هستند که در مورد کلیه جرایم، صلاحیتی عام جهت اقدام دارند و تکالیف و اختیارات آنها محدود به جرایمی معین یا شرایط خاصی نیست. تنها مصداق ضابط عام، نیروی انتظامی است.

۲) ضابطان خاص: شامل مقامات و مامورانی است که به موجب قوانین خاص در حدود وظایف محول شده ضابط دادگستری هستند. مانند پرسنل زندان نسبت به امور زندانیان یا نیروهای مقاومت بسیج در شرایط خاص.

مامورین نیروی مقاومت بسیج (به موجب قانون حمایت قضایی از بسیج مصوب 01/10/1370) در صورت دارا بودن  مجوز مخصوص، عدم حضور دیگر ضابطین و صرفاً در جرایم مشهود ضابط تلقی می شوند.

تفتبش خودرو و بازرسی افراد دارای شرایطی است که در ماده 45 قانون آیین دادرسی کیفری بیان شده توسط ضابطان دادگستری در مواردی که جرم مشهود است می توانند بدون اطلاع و گرفتن دستور مستقیم مقام قضایی اقدام کنند:

الف) در مرئی و منظر ضابطان دادگستری واقع شود یا مأموران یاد شده بلافاصله در محل وقوع جرم حضور یابند و یا آثار جرم را بلافاصله پس از وقوع مشاهده کنند.

ب) بزه دیده(شخص مورد تضییع حق) یا دو نفر یا بیشتر که ناظر وقوع جرم بوده اند ، حین وقوع جرم یا بلافاصله پس از آن ، شخص معینی را به عنوان مرتکب معرفی کنند.

پ) بلافاصله پس از وقوع جرم ، علائم و آثار واضح یا اسباب و ادله جرم در تصرف متهم یافت شود و یا تعلق اسباب و ادله یادشده به متهم محرز گردد.

ت) متهم بلافاصله پس از وقوع جرم ، قصد فرار داشته یا در حال فرار باشد یا بلافاصله پس از وقوع جرم دستگیر شود.

ث) جرم در منزل یا محل سکونت افراد ، اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و شخص ساکن ، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم ، ورود مأموران را به منزل یا محل سکونت خود درخواست کند.

ج) متهم بلافاصله پس از وقوع جرم ، خود را معرفی کند و وقوع آن را خبر دهد.

چ) متهم ولگرد باشد و در آن محل نیز سوء شهرت داشته باشد .
_ جرایمی که شرایط موارد فوق را نداشته باشد ، جرایم غیر مشهود تلقی و نیازمند دستور مقام قضایی است.

فراگیرترین و رایج ترین جرم مشهود در کشور ما جرم سرقت و کیف قاپی است.

* در ماده ۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری شرایط تفتیش خودرو و افراد بیان می کند ورود به منازل، اماکن تعطیل و بسته ، همچنین بازرسی اشخاص و اشیاء در جرایم غیرمشهود با اجازه موردی مقام قضائی است، هر چند وی اجرای تحقیقات را به طور کلی به ضابط ارجاع داده باشد.

* بازرسی از سایر اشیاء متعلق به متهم مانند خودرو و دیگر وسائل نقلیه نیز نیازمند اجازه از مقام قضایی در غیر جرایم مشهود است.

_ فضای خودرو همانند مسکن(منزل) حریم خلوت مالک(صاحب خانه) محسوب می‌شود و شامل ماده فوق خواهد بود. لذا در غیر جرایم مشهود بازرسی آن در صورت عدم رضایت مالک منوط به کسب مجوز قضایی است.

_ در صورتی که موضوع بازرسی، مراسلات پستی و مخابراتی، صوتی و تصویری باشد و آنها نزد مرجع دیگری باشد پس از دستور به ارسال آن نزد خود، آنها را باید پس از وصول در حضور متهم ملاحظه و مراتب را در صورت‌مجلس قید و سپس به امضای متهم برساند.

شرایط بازرسی بدنی طبق قانون چگونه است؟

هرگاه قرائنی وجود داشته باشد که متهم وسایل و ادوات مربوط به جرم را با خود دارد، چنانچه جرم از جرایم مشهود باشد، ضابطین دادگستری(علل الاصول نیروی انتظامی) حق تفتیش و بازرسی متهم را دارند. البته اگر جرم غیر مشهود بود، بازپرس می‌تواند شخصا بازرسی کند یا دستور بازرسی بدنی متهم را بدهد.

اگر منظور از بازرسی بدنی بدست آوردن چیز معینی باشد بهتر است قاضی قبلا به متهم تکلیف کند که آن چیز را ارائه کند. اگر بدنی به عمل نمی‌آید، مگر آنکه به جهت دیگری انجام آن لازم باشد. بدیهی است که بازرسی بدنی باید با رعایت کامل موازین عفت و حیا انجام گیرد.

طبق ماده 42 قانون آیین دادرسی کیفری بازجویی و تحقیقات از زنان و افراد نابالغ در صورت امکان باید توسط ضابطان آموزش دیده زن و با رعایت موازین شرعی انجام شود و بازرسی بدنی مرد به وسیله مرد انجام گردد مگر در موارد استثنایی که دسترسی به آنها نباشد یا تاخیر نامتعارف شده یا بیم امحاء آثار جرم برود.

 

مقررات ضبط آلات و دلایل کشف شده در بازرسی باید به چه صورت باشد؟

1) طبق ماده 103 ق.آ.د.ک، اوراق و نوشته‌ها و سایر اشیاء متعلق به متهم در صورتی بازرسی و توقیف می‌شوند که راجع به واقعه جرم باشند. اما در مورد سایر نوشته‌ها و اشیاء متعلق به متهم، قاضی باید با کمال احتیاط رفتار کرده و موجب افشای مضمون آنها نشود.

2) در ماده 105 ق.آ.د.ک بیان می کند، کلیه سازمان‌ها و مقامات و مامورین دولتی و شهرداری‌ها و مامورین خدمات عمومی و… مکلفند اسباب و دلایل جرم و اطلاعات و آن قسمت از اوراق و اسناد و دفاتری که مراجعه به آنها برای تحقیق امر جزایی لازم است به درخواست مرجع قضایی رسیدگی کننده ابراز نموده و در دسترس آنها بگذارند. البته در مورد اسناد سری دولتی باید از رئیس قوه قضائیه کسب اجازه نمود

3) در ماده 106 ق.آ.د.ک. هرگاه متهم نوشته‌های خود را که موثر در کشف جرم است به وکیل خود یا شخص دیگری سپرده باشد قاضی می‌تواند آنها را حسب مورد در حضور وکیل یا آن شخص بررسی نماید و در صورت استنکاف از ارائه آنها، مستنکف مجازات خواهد شد.

4) هم چنین در ماده 107 ق.آ.د.ک، آلات و ادوات جرم و به طور کلی هر چیزی که حین بازرسی محل بدست آمده و ممکن است موجب کشف جرم و احراز حقیقت گردد ضبط و در صورت‌مجلس تعریف و توصیف می‌شود.

 

جمع آوری و تهیه مطلب : خانم دل آرا کریمی (کارشناس ارشد فقه و حقوق)

مشاوره حقوقی رایگان

_ واتساپ
_ تلگرام
_ اینستاگرام

 

دسته‌ها

وبلاگ

مشاوران آنلاین

کسی در حال حاضر آنلاین نیست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست