بررسی مسبب و مباشر در جرم و جنایت روزمره به چه کسی گفته می شود؟

بررسی مسبب و مباشر در جرم و جنایت روزمره به چه کسی گفته می شود؟

در قانون مجازات اسلامی ایران که در این سالها تغییرات چشم گیری در راستای عدالت اجتماعی ایجاد شده است در این مورد نیز به بررسی مسبب و مباشر در جرم و جنایت روزمره به چه کسی گفته می شود؟ پرداخته و قوانینی در این زمینه به تصویب رسانده است که دادور در این مبحث در راستای اطلاع رسانی به شهروندان به آن می پردازد و شرایط و موارد قانونی آن را بیان کرده و تشریح می کند.
* سبب در اصطلاح و مفهموم حقوقی، شخصی یا عنصری که علت غیر مستقیم در وقوع جرم است و در ارتکاب و تحقق یافتن جرم موثر می باشد اما عمل و اتفاق اصلی جرم به وسیله شخص یا عنصر دیگری به عنوان مباشر صورت می گیرد که مباشر فردیست که علت مستقیم و اصلی و بدون واسطه در وقوع جنایت است.
برای درک درست از توضیحات فوق به این مثال توجه فرمایید که :
“شخص الف” آتشی روشن می کند و “شخص ب” یک نفر را به درون آتش هل داده و بیندازد. در این مثال “شخص الف” سبب و “شخص ب” مباشر می باشد. اما گاهی در بعضی جرایم سبب از مباشر جرم قوی تر می باشد.
 حال به مثال دیگری توجه نماید سبب از مباشر قویتر بوده و در واقع علت اصلی وقوع جرم طبق منطق و عقل به او وابسته است. به این صورت که شخصی به کودکی آموزش می دهد تا نارنجکی را به سمت شخص دیگری پرتاب کند در این حالت، عقلا” و منطقا” نمی توان کودک را مسئول انجام جرم اتفاق افتاده دانست هرچند او مباشر جرم است زیرا قانون گذار در ماده 526 قانون مجازات اسلامی، کودک را به دلیل عدم قوه ی تمیز و عدم درستی رفتار ضامن و مسئول نمی شناسد بلکه دلیل و مسبب اتفاق جرم(شخصی که کودک را به انجام جرم آموزش داده است.) مسئول جرم و جنایت می داند و این حکم به صراحت ماده ی فوق بیان شده است.

 

در ادامه توضیح این مبحث مهم و اساسی، قانونگذار در ماده ۵۰۶ قانون مجازات اسلامی بیان می دارد که : تسبیب در جنایت آن است که کسی سبب تلف شدن یا مصدومیت دیگری را فراهم کند و خود مستقیما مرتکب جنایت نشود به طوری که در صورت فقدان رفتار او جنایت حاصل نمی شد مانند آن که چاهی بکند و کسی در آن بیفتد و آسیب ببیند.
موارد، موضوعات و انواع سبب اقوی از مباشر در قانون چیست؟
در تعریف اولیه سبب اقوی از مباشر به این معنیست که مسبب حادثه و جنایت قوی تر و بارزتر از دخالت مباشر در انجام جرم است. بنابراین در  بند آخر ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی بیان شده در صورتی که مباشر در جنایت بی اختیار، جاهل، صغیر غیر ممیز(کودک به سن تکلیف نرسیده) یا مجنون و باشد، فقط سبب ضامن است.
در این موضوع توجه ای که قانونگذار به این مبحث داشته است در راستای سوء نیت شخص مرتکب ، خواه بصورت مباشر در انجام جرم یا مسبب در تحقق جنایت انجام شده است و هنگامی که سبب از مباشر قوی تر باشد که به دلایلی مانند پایین بودن سن(ضغیر)، اکراه (اجبار کردن شخص)، حیوانات دست آموز  و… که فاقد سوء قصد لازم برای تحقق جرم باشد به قرار زیر است :
الف) اکراه شخص در انجام جنایت: هنگامیکه شخصی دیگری را وادار به انجام کاری برای تحقق جنایت می کند. مثلا” (شخص الف) ، (شخص ب) را تهدید می کند که اگر ماشین (شخص ج) را به آتش نکشد به خانواده او آسیب می رساند.
طبق ماده 151 قانون مجازات اسلامی در اکراه و وادار کردن شخصی به انجام جرمی که به اختیار و اراداه ی وی نیست و فرد از لحاظ روحی و روانی مجبور به انجام کاری می شود و در این مورد نیز اراده و منطق بر این باور است که اگر اکراهی به شخص وارد نمی شد ، جنایت انجام نمی گرفت ، در نتیجه در اکراه ، فعل شخص مسبب قوی تر از مباشر جرم است.
* نکته استثنای که در این حکم و قانون وجود دارد، در ماده 375 قانون مجازات اسلامی بخش قصاص بیان می دارد که اکراه  و اجبار در قتل، مجوز قتل دیگری نیست و مرتکب قصاص می شود و اکراه کننده به حبس ابد محکوم می شود.
ب) فریب شخصی توسط دیگری به انجام عمل و کاری که جنایت و جرم است. مثلا” شخصی راننده ای بار میوه ای را به مقصد شهری دیگر منتقل کند در حالیکه بار، در اصل حاوی مواد منفجره بوده  و سبب حادثه انفجار در آن شهر می شود. در اینجا نمی توان راننده را مسئول انفجار تلقی کرد. زیرا او به تصور اینکه بار حاوی میوه است و صاحب کامیون یا مسئول بار ، در مورد اصل بار به فریب راننده را مباشر جنایت انجام شده کرده اند که در این مورد مسبب قوی تر از مباشر است.
ج) جهل و عدم آگاهی شخص به وجود موضوعی در انجام وقوع جنایت. مثلا” “شخص الف”، جایی را علامت گذاری برای ورزش پیاده روی بکند و “شخص ب” بدون اطلاع از وجود چاه یا وجود مانع تیز در مسیر ، “شخص ج”را روی آن بیندازد در اینجا “شخص ب” اگرچه مباشر و باعث آسیب و جرم است ولی به دلیل عدم اطلاعی و جهل “شخص ب”به چاه یا وجود مانع  مسئول و مباشر جرم تلقی نمی شود بلکه “شخص الف” که منطقه را علامت گذاری کرده، علت اصلی جرم می باشد.
بنابراین طبق توضیحات دادور و تشریح موارد قانونی از قانون مجازات اسلامی ، هرگاه جنایتی اتفاق می افتد و سبب حادثه ای می شود ، قانونگذار به عنوان رکن اصلی عدالت و قضات به عنوان مامور عدالت و وکلاء به عنوان مدافعان عدالت و همانند بال های یک پرنده برای پرواز و رهایی در جریان رسیدن به حق در پرونده ها ، موارد و مباحث را بررسی و تحلیل می کنند تا مسبب و مباشر جرم و جنایت ها به مجازات عملشان برسند.
جمع آوری و تهیه مطلب : خانم دل آرا کریمی (کارشناس ارشد فقه و حقوق)

مشاوره حقوقی رایگان

_ واتساپ
_ تلگرام
_ اینستاگرام

 

دسته‌ها

وبلاگ

مشاوران آنلاین

کسی در حال حاضر آنلاین نیست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست